Kambiyo Senetlerinde İcra Takibine İtiraz Süresi Nedir?
Kambiyo senetlerine özgü yolla takipte borçlu borca ve/veya imzaya itiraz edebilir. Ödeme emrini tebliğ alan borçlu tebliğ tarihinden itibaren 5 gün içerisinde ödeme emrine, icra takibine itiraz edebilir.
Kambiyo senetlerinde icra takibine itiraz, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yazılı olarak yapılır. İcra dairesine yapılan itiraz geçersizdir. İcra mahkemesi itirazın 5 günlük süre içerisinde yapılıp yapılmadığını re’sen inceler. İtiraz 5 günlük süreden sonra yapılmış ise itiraz sonuç doğurmaz ve takip kesinleşir.
Kambiyo Senetlerinde İcra Takibine İtiraz ile Takip Durur Mu?
Kambiyo senetlerine özgü takipte yapılan itirazların etkisi yalnızca satış işlemine yöneliktir. Ödeme emrine, icra takibine itiraz, satıştan başka hiçbir takip işlemini durdurmaz. Yani borçlu, ödeme emrine süresinde itiraz etmiş olsa bile alacaklı, borçluya ait taşınır ve taşınmaz malların haczini ve kıymet takdirini talep edebilir.
İcra mahkemesi, borçlunun talebi üzerine veya re’sen takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. İcra mahkemesi, borcun itfa veya imhal edildiğini (ertelendiğini), senet metninden senedin zamanaşımına uğradığını, borçlunun borçlu sıfatını taşımadığını, icra dairesinin yetkili olmadığını tespit ederse itiraz hakkındaki kararını verinceye kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.
İcra mahkemesi takibin geçici olarak durdurulmasına belirli bir teminat karşılığında veya teminatsız olarak karar verebilir. Eğer teminat yatırılması karşılığında icra takibinin geçici olarak durdurulmasına karar verilirse ve söz konusu teminat yatırılmazsa takip olduğu gibi devam eder ve satış işlemi dışında tüm işlemler yapılabilir.
“Mahkemece borçluların talebi üzerine %15 teminat yatırılması halinde takibin durdurulmasına karar verildiği, ancak bu teminat borçlularca yatırılmadığından takibin durdurulması yönündeki ara kararı herhangi bir sonuç doğurmaz. Diğer bir anlatımla, alacaklının İİK’nın 169. maddesi uyarınca takip işlemlerini satış hariç sürdürmesine yasal bir engel kalmamıştır.” Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2005/20026 Esas 2005/23385 Karar sayılı 28.11.2005 tarihli ilamı
Kambiyo Senetlerinde İmzaya İtiraz Nedir?
Borçlunun takibe konu senet üzerindeki imzanın kendisine ait olmadığını iddia etmesine borçlunun imzaya itirazı denir. İmzaya itiraz “imzaya itiraz ediyorum”, “imza bana ait değildir”, “imza sahtedir” gibi açık ifadeler ile yapılmalıdır. Eğer borçlu bu şekilde açıkça imzaya itiraz etmemişse senet üzerindeki imzanın kendisine ait olduğunu kabul etmiş sayılır.
Örneğin borçlunun “borcum yoktur” şeklindeki itirazında açıkça imzaya itiraz olmadığından takibe konu senetteki imzanın borçluya ait olduğu kabul edilecektir.
Mahkeme imza itirazı hakkındaki incelemesini mutlaka duruşmalı yapmalıdır. Borca itiraz eden borçlu duruşmaya bizzat katılmalıdır. Duruşmaya mazeretsiz olarak katılmayan borçlunun itirazı reddedilir ve İİK 68/a-1 ve 68/5 maddeleri gereği takip konusu alacağın %10’u oranında para cezasına çarptırılır. Borçlunun duruşmaya bizzat katılması gerektiğinden borçlu kendisini vekille temsil ettiriyor olsa bile mahkemece çıkarılacak davetiyenin borçlunun kendisine de tebliğ edilmesi gerekir.
İmzaya İtirazın Kabul Edilmesinin Sonuçları Nelerdir?
İcra mahkemesince borçlu itirazı haklı bulunur ve imzanın borçluya ait olmadığına kanaat getirilirse itirazın kabulü ve takibin durmasına karar verilir. İtirazın kabulü ile birlikte başlatılan icra takibi iptal edilir. Eğer varsa haczedilen mallar üzerindeki haciz kalkar, varsa alacaklıya ödenen paralar borçluya geri ödenir.
İmzaya İtirazda Kötüniyet Tazminatı Nedir?
İcra mahkemesince itirazın kabul edilmesi ve takibin iptal edilmesi halinde alacaklının kambiyo senedini takibe koymakta kötüniyetli yahut ağır kusurlu olduğu tespit edilirse; alacaklı; borçlunun lehine takip konusu alacak miktarının en az %20’si oranında tazminata mahkum edilir. Bunun yanında kötüniyetli alacaklının hazine lehine olacak şekilde alacağın %10’u oranında da para cezası ile cezalandırılmasına karar verilir. Yargıtayın yerleşik içtihatlarında kötüniyet tazminatına hükmedilebilmesi için yüzyüzelik esası aranmaktadır.
“Somut olayda, takip dayanağı bononun incelenmesinde, alacaklının senedin lehtarı, borçlunun ise senedin aval vereni konumunda bulunduğu anlaşılmıştır. Bu durumda alacaklı, borçlu ile doğrudan ilişki içinde olması ve taraflar arasında yüzyüzelik bulunması nedeniyle ciro imzasının adı geçene ait olup olmadığını bilebilecek durumdadır. Çekteki ciro imzasının borçlunun eli ürünü olduğunu kontrol etmeden ya da imzanın huzurunda atılmasını sağlamadan bonoyu alan alacaklı imzaya itirazı kabul edilene karşı başlattığı takipte ağır kusurlu kabul edileceğinden tazminat ve para cezası ile sorumlu tutulması gerekir.” Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2019/10406 Esas 2019/13245 Karar sayılı 23.09.2019 Tarihli ilamı
İmzaya İtirazın Reddedilmesinin Sonuçları Nelerdir?
İcra mahkemesi imzaya itirazı haksız bulursa itirazı reddeder. Ret kararı ile birlikte eğer daha önceden verilmiş takibin geçici durdurulması kararı varsa; alacaklı lehine olarak; itiraz eden borçlu alacağın en az %20’si oranında inkar tazminatına mahkum edilir. Bununla birlikte eğer takibin geçici olarak durdurulmasına karar verilmişse borçlu; hazine lehine olarak; alacağın en az %10’u tutarında para cezasına mahkum edilir. Özetle imzaya itirazın reddi halinde borçlunun inkar tazminatı ve idari para cezasına çarptırılması için takibin geçici olarak durdurulmuş olması gerekir. Borçlu imzaya itiraz etmiş ama takip geçici olarak durdurulmamışsa, borçlu, tazminat ve idari para cezasına mahkum edilmez.
Kambiyo Senetlerinde Borca İtiraz Nedir?
Borçlunun imza itirazı dışında yapacağı bütün itirazlar borca itiraz niteliğindedir. Borcun olmadığı, borcun ödendiği, borcun ertelendiği, borcun zamanaşımına uğradığı, borcun takas edildiği, icra dairesinin yetkili olmadığı gibi tüm itirazlar borca itiraz niteliği taşır.
İİK madde 168/5’te borçlunun borca itiraz ederken sebeplerini bildirmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak borçlunun yalnızca “borcum yoktur” şeklindeki itirazı da İİK madde 170/b ve İİK made 63 gereğince geçerli ve yeterlidir.
Kambiyo senedinin tahrif edilmiş olması durumunda bu husus senet metninden anlaşılabileceğinden itiraz dilekçesinde herhangi bir sebep bildirmemiş olan borçlu itirazın kaldırılması incelemesinde senette tahrifat yapıldığı itirazında bulunabilir. Bu tip itirazların savunmanın genişletilmesi yasağı kapsamında ilk duruşmada bildirilmesi gerekir.
“İİK’nın 170/b göndermesi ile aynı yasanın 63. maddesine göre, borçlu duruşmada, senet metninden anlaşılanlar dışında, itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez. Somut olayda, çekin keşide tarihinde tahrifat yapıldığı itirazı senet metninden anlaşılabilen ve borçlunun duruşmada ileri sürebileceği itiraz sebeplerindendir. Bu nedenle, icra mahkemesince borçlunun ileri sürdüğü bu itiraz nedenlerinin de incelenerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.” Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2006/14669 Esas 2006/17634 Karar sayılı 28.09.2006 tarihli ilamı
Borçlu itiraz dilekçesinde hiçbir sebebe dayanmamış ise daha sonra senet metninden anlaşılmayan itirazları öne süremez. Örneğin imzanın kendisine ait olmadığını, borcu ödediğini ileri süremez. Borçlu icra mahkemesine sunduğu itiraz dilekçesindeki sebepleri ile bağlıdır.
Borca İtirazın Kabul Edilmesinin Sonuçları Nelerdir?
İcra mahkemesince borçlunun itirazı haklı bulunursa itirazın kabulüne ve takibin iptaline karar verilir. Alacaklının kambiyo senedini takibe koymakta kötü niyetli ya da ağır kusurlu bulunması halinde ise borçlu lehine, alacaklı takip konusu alacak miktarının en az %20’si oranında tazminata mahkum edilir.
“İİK’nın 169/a-6. maddesi gereğince alacaklının itirazının kabulü halinde inkar tazminatıyla sorumlu tutulabilmesi itirazın esasa ilişkin nedenlerle kabulüne ve alacaklının kötü niyeti veya ağır kusurlu bulunduğunun gerçekleşmesine bağlıdır.” Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2005/5023 Esas 2005/9147 Karar sayılı 28.04.2005 tarihli ilamı
Borca İtirazın Reddedilmesinde Tazminat
İcra mahkemesince borca itiraz haksız bulunursa itiraz reddedilir. Ret kararı ile birlikte eğer daha önceden verilmiş takibin geçici durdurulması kararı varsa; alacaklı lehine olarak; itiraz eden borçlu alacağın en az %20’si oranında inkar tazminatına mahkum edilir. Bununla birlikte eğer takibin geçici olarak durdurulmasına karar verilmişse borçlu; hazine lehine olarak; alacağın en az %10’u tutarında para cezasına mahkum edilir. Özetle imzaya itirazın reddi halinde borçlunun inkar tazminatı ve idari para cezasına çarptırılması için takibin geçici olarak durdurulmuş olması gerekir. Borçlu imzaya itiraz etmiş ama takip geçici olarak durdurulmamışsa, borçlu, tazminat ve idari para cezasına mahkum edilmez.
